همزمان با ۲۲ خرداد، روز جهانی مبارزه با کار کودکان، نهادهای حقوق بشری نسبت به گسترش پدیدهای هولناک هشدار میدهند که فراتر از تصور رایج از کار کودک است: نظامیسازی کودکان و تبدیل آنان به سرباز. این سازمانها تاکید دارند که در حالی که کار کودک در اشکال سنتی همچنان میلیونها کودک را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد، شکلی خشنتر و ویرانگرتر این استثمار، یعنی بهکارگیری کودکان در درگیریهای مسلحانه، ابعاد نگرانکنندهای یافته است. سازمان بینالمللی کار (ILO) اعلام کرده است که حدود ۱۳۸ میلیون کودک همچنان درگیر اشکال مختلف کار کودک هستند که ۵۴ میلیون نفر از آنها در مشاغل خطرناک مشغولند؛ اما در میان این آمار، مسئله کودکسربازی به عنوان یکی از بدترین اشکال کار کودک، نیازمند توجه ویژه است.
بهکارگیری کودکان در فعالیتهای نظامی، چه در خط مقدم نبرد و چه در پشتیبانی و تدارکات، نقض فاحش حقوق بنیادین آنان محسوب میشود. این کودکان از حق آموزش، سلامت، بازی و امنیت محروم شده و در معرض خشونتهای شدید جسمی، روانی و جنسی قرار میگیرند. کارشناسان حقوق کودک هشدار میدهند که عادیسازی حضور کودکان در ساختارهای نظامی، حتی بدون مشارکت مستقیم در درگیریها، میتواند زمینهساز آسیبهای جبرانناپذیر و نقض گسترده حقوق آنان باشد. در ایران نیز گزارشهایی مبنی بر استفاده از کودکان در ایستهای بازرسی، آموزشهای نظامی و طرحهای مرتبط با فعالیتهای امنیتی منتشر شده که نگرانیهای جدی را درباره رعایت تعهدات بینالمللی این کشور در قبال کودکان برانگیخته است. این روند، که شامل اجباری شدن آموزشهای نظامی برای دانشآموزان نیز میشود، با اصل منافع عالی کودک و کنوانسیون حقوق کودک در تعارض آشکار قرار دارد. توقف این رویه و حمایت واقعی از کودکان، اولویتی حیاتی است.