در روز جهانی منع شکنجه، نگاهی به ریشههای تاریخی این عمل شنیع در ایران، از زندانهای مخوف ساواک تا بازداشتگاههای امروزی، انداخته میشود. شکنجه به عنوان ابزاری بنیادین برای سرکوب و تحمیل اراده در طول تاریخ مورد استفاده قرار گرفته است. فعالان حقوق بشر در این روز بر ضرورت حمایت از قربانیان، محاکمه عاملان و اجرای کامل کنوانسیونهای بینالمللی تأکید دارند.
در حقوق بینالملل امروز، شکنجه جنایتی مطلق و غیرقابل توجیه شناخته میشود و هیچ بهانهای از جمله بحرانهای امنیتی یا مبارزه با تروریسم نمیتواند مجوز آن باشد. پروندههایی مانند حمید نوری و پیگیری اتهامات پرویز ثابتی، نمونههایی از تلاش برای پاسخگو کردن مرتکبان این جنایات در سطوح بینالمللی هستند. با وجود پذیرش گسترده کنوانسیون منع شکنجه، برخی کشورها همچنان از اجرای کامل آن سرباز زده یا با تفاسیر مغرضانه، بر شکنجه سرپوش میگذارند.
سابقه شکنجه در ایران به دوران باستان بازمیگردد، اما دوران پهلوی و اوجگیری فعالیتهای ساواک، شاهد سازماندهی و گسترش بیسابقه این روشها علیه مخالفان بود. بازداشتگاهها به مراکزی برای شکنجههای جسمی و روانی تبدیل شدند که هدف اصلی آن شکستن اراده زندانیان و ایجاد وحشت در جامعه بود. پس از آن نیز گزارشهای متعددی از ادامه این روند در بازداشتگاهها و زندانهای پس از انقلاب منتشر شده است. فعالان حقوق بشر معتقدند که ریشهکن کردن شکنجه و تضمین پاسخگویی عاملان، گامی اساسی در جهت تحقق عدالت و جلوگیری از تکرار این فجایع انسانی است.